Hoe schadelijk is asbest voor de gezondheid?
Asbest is alleen gevaarlijk als je losse vezels inademt, en de schade laat tientallen jaren op zich wachten. Een heel stuk asbestcement op een schuur is daarom minder riskant dan het lijkt, terwijl jarenlang stof inademen op een bouwplaats wel ernstige ziektes veroorzaakt. Hieronder staat hoe dat werkt, wie risico liep, wat een eenmalige blootstelling betekent en waar je terecht kunt als je ziek bent geworden.
Een heel stuk asbestcement op een schuur is daarom minder riskant dan het lijkt, terwijl jarenlang stof inademen op een bouwplaats wel ernstige ziektes veroorzaakt. Hieronder staat hoe dat werkt, wie risico liep, wat een eenmalige blootstelling betekent en waar je terecht kunt als je ziek bent geworden.
- Eén aanvraag voor onderzoek én verwijdering
- Aanvragen kost niets en verplicht je tot niets
- Uitleg over de regels voordat je een offerte tekent
Vraag vrijblijvend offertes aan
Drie korte stappen. Een omschrijving in je eigen woorden is genoeg.
Aanvragen worden dagelijks van 7.00 tot 22.00 uur bekeken
Liever iemand spreken? Bel 088 115 5644
Hoe asbestvezels schade doen
Asbest is een verzamelnaam voor vezelachtige mineralen die vroeger door hun sterkte en hittebestendigheid in van alles werden verwerkt. Het gevaar zit niet in het materiaal zelf, maar in losse vezels in de lucht. Die zijn met het blote oog niet te zien en zo dun dat ze diep in de longen terechtkomen. Het lichaam krijgt ze daar niet of nauwelijks meer uit.
Vezels die vastzitten in cement, vinyl of een plaat kunnen niet worden ingeademd. Zolang dat materiaal heel blijft, is het risico klein. Het groeit zodra er vezels vrijkomen, door verwering, slijtage of brand, of doordat iemand boort, zaagt of breekt. Inslikken is volgens het RIVM waarschijnlijk onschadelijk, omdat de vezels via de maag worden uitgescheiden.
Niet elke vezel is even schadelijk. Wit asbest, chrysotiel, is het meest gebruikt: in meer dan negen van de tien toepassingen. Blauw en bruin asbest horen bij de amfibolen. Die vezels zijn stijver en gevaarlijker, en daarom gelden voor amfibool lagere grenswaarden en strengere regels bij het verwijderen. Hoe schadelijk asbest uiteindelijk is, hangt af van het totaal aantal vezels dat je in je leven inademt. Meer over de verschillen lees je bij soorten asbest.
Welke ziektes asbest veroorzaakt
Ingeademde vezels kunnen op de lange duur drie ziektes veroorzaken. Ze verschillen sterk in aard en in de tijd die ervoor nodig is.
| Ziekte | Wat het is | Hoe lang na de blootstelling |
|---|---|---|
| Mesothelioom | Kanker van het long- of buikvlies | Gemiddeld ongeveer 40 jaar, spreiding 10 tot 60 jaar |
| Longkanker | Kanker in het longweefsel, waarvoor asbest één van de oorzaken kan zijn | Ten minste ongeveer 10 jaar, vaak meer dan 20 jaar |
| Asbestose | Littekenvorming in de long, geen kanker | Alleen na langdurige, zware blootstelling |
Mesothelioom is een zeldzame vorm van kanker die snel kan verlopen. Het is nauw verbonden met asbest. Roken speelt bij mesothelioom geen rol, maar bij longkanker wel: wie rookt en asbest heeft ingeademd, loopt meer risico dan de som van beide afzonderlijk. Daarnaast noemt de Rijksoverheid ook kanker van het strottenhoofd en de eierstokken als mogelijke gevolgen.
Asbestose ontstaat pas na jarenlang werken in veel asbeststof. Het is dus geen ziekte van de klusser die één keer een plaat heeft weggehaald. Wat de ziekte inhoudt, staat in een eigen artikel.
Wie risico liep en nog loopt
Asbest werd van de Tweede Wereldoorlog tot begin jaren negentig breed toegepast, omdat het goedkoop, slijtvast en hittebestendig was. De grootste risico's liepen mensen die er dag in dag uit mee werkten: in de bouw, het timmerwerk, de installatietechniek en de industrie. Toen werd er veel minder voorzichtig met asbest omgegaan dan nu.
Ook huisgenoten van deze werknemers kunnen ziek zijn geworden, en de tegemoetkomingsregeling voor werknemers geldt daarom ook voor hen. Daarnaast bestaat blootstelling vanuit de leefomgeving.
Omdat de ziekte zo lang op zich laat wachten, zijn er nog steeds slachtoffers van blootstelling uit het verleden. Het RIVM schat dat de piek in het aantal nieuwe gevallen van mesothelioom inmiddels voorbij is. Dat betekent niet dat het gevaar weg is: asbest zit nog in veel gebouwen, en op daken ligt nog tientallen miljoenen vierkante meter. Wie nu in de sloop, renovatie of het onderhoud werkt, loopt risico als de regels niet worden nageleefd. Bij bijna een derde van de inspecties constateerde de Nederlandse Arbeidsinspectie dat gecertificeerde saneringsbedrijven zich niet aan de regels hielden.
Eenmalige blootstelling in perspectief
Iedereen ademt kleine hoeveelheden asbest in, uit de buitenlucht. Het RIVM noemt het risico van een korte, extra blootstelling niet merkbaar groter. Dat geldt voor een brand waarbij asbest vrijkomt en ook voor een klus waarbij je een plaat hebt gebroken. Het grote risico zit in jarenlang, dagelijks inademen van veel vezels.
Dat is geen vrijbrief. Asbest is kankerverwekkend, en een veilige ondergrens is niet vastgesteld. Daarom is het advies om de blootstelling altijd zo laag mogelijk te houden, en daarom zijn de regels voor verwijderen zo streng. Het is wel een reden om niet in paniek te raken na een incident van een paar minuten.
Let ook op wat asbest níet doet. Het veroorzaakt geen directe klachten zoals hoesten, een prikkelende keel of benauwdheid. Zulke klachten komen van stof of rook in het algemeen. Houden ze aan, ga dan naar je huisarts.
Wat je kunt doen als je bent blootgesteld
Er is geen behandeling die de gevolgen van een blootstelling kan voorkomen. Wat je wel kunt doen:
- Stop met het werk en voorkom dat er meer vezels vrijkomen. Dek beschadigd materiaal af en laat het beoordelen.
- Bel bij zorgen de GGD in je regio. Die geeft advies dat past bij jouw situatie.
- Ga bij aanhoudende klachten naar je huisarts en vertel dat je met asbest in aanraking bent geweest, ook als dat lang geleden was.
- Heb je beroepsmatig met asbest gewerkt, bewaar dan gegevens over werkgevers, functies en periodes. Dat helpt als er later vragen komen over een regeling of aansprakelijkheid.
Na een brand of stormschade moet losgekomen asbest altijd worden opgeruimd door een gecertificeerd bedrijf. Over de risico's na brand lees je meer in asbest bij brand.
Instituut Asbestslachtoffers en de tegemoetkoming
Het Instituut Asbestslachtoffers, kortweg IAS, helpt mensen met mesothelioom of asbestose met hun aanvraag, geeft advies en bemiddelt tussen het slachtoffer en de (voormalige) werkgever of diens verzekeraar. De dienstverlening is gratis voor slachtoffers en nabestaanden. Het IAS onderzoekt ook hoe iemand met asbest in aanraking is gekomen en adviseert de Sociale Verzekeringsbank, die beslist over de tegemoetkoming.
Er zijn twee regelingen. De TAS (Tegemoetkoming Asbestslachtoffers) is voor wie als werknemer met asbest in aanraking kwam en voor hun huisgenoten. De TNS (niet-loondienstgerelateerde slachtoffers) is voor wie niet in loondienst is blootgesteld, bijvoorbeeld als zelfstandige of via het milieu. Het bedrag is voor beide regelingen gelijk: iets meer dan 27 duizend euro, dat elk jaar wordt aangepast. Het is een voorschot op schadevergoeding. De Sociale Verzekeringsbank mag het terugvragen bij een aansprakelijke partij, zoals een voormalige werkgever, en rekent het later met een schadevergoeding af. Daarnaast kunnen oud-werknemers hun werkgever aansprakelijk stellen voor een schadevergoeding.
Een aantal voorwaarden is belangrijk voor mesothelioom:
- Je meldt je bij het IAS aan terwijl je nog leeft. Wachten op een definitieve diagnose hoeft niet.
- De diagnose is bevestigd door het Nederlands Mesotheliomen Panel of de expertgroep van de NVALT.
- Voor de TNS: je hebt ten minste tien jaar aaneengesloten in Nederland gewoond, in een periode van tien tot zestig jaar voor de aanvraag.
- Je hebt geen smartengeld voor dezelfde ziekte ontvangen.
Voor asbestose gelden andere voorwaarden; die staan in het artikel over asbestose. Regels en bedragen veranderen, dus controleer de actuele voorwaarden bij het IAS zelf.
Wat dit betekent voor asbest in je eigen huis
Asbest in huis hoeft geen reden tot haast te zijn zolang het heel is en niemand eraan werkt. Pas bij slopen, verbouwen of beschadiging moet je ingrijpen. Dan laat je eerst vaststellen wat er zit en hoe het verwijderd moet worden. Hoe dat in zijn werk gaat, staat bij asbest verwijderen.
Van melding tot vrijgave
- Je beschrijft de situatie
Wat er ligt, waar het zit en wat je van plan bent.
- Onderzoek als dat nodig is
Een inventariseerder neemt monsters en schrijft het rapport.
- Melding en sanering
Het saneringsbedrijf meldt het werk en voert het uit op de gemelde datum.
- Afvoer en vrijgave
Het asbest gaat verpakt weg en een laboratorium controleert of alles weg is.
Het kost niets en je zit nergens aan vast.
Andere asbestklussen
AsbestinventarisatieOnderzoek of en waar asbest zit, met rapportAanvragen
Asbest binnen verwijderenVloer, zeil, plafond, leidingen of kruipruimteAanvragen
Asbest uit gevel of schoorsteenGevelplaten, boeidelen, rookkanaalAanvragen
Monster laten onderzoekenEén verdacht stuk materiaal laten testenAanvragen
Asbest bij sloop of verbouwingOnderzoek en verwijdering vóór de bouw begintAanvragen
Lees ook
- AsbestoseWat is asbestose? Lees hoe de stoflong door asbest ontstaat, welke klachten erbij horen, hoe de diagnose wordt gesteld en welke regelingen er zijn.
- Soorten asbestWelke soorten asbest zijn er? Lees het verschil tussen wit, bruin en blauw asbest, hechtgebonden en niet-hechtgebonden, en wat dat voor de klasse betekent.
- Asbest bij brandBrand bij een asbestdak? Lees wat er gebeurt, wat gemeente, brandweer en GGD doen, wat jij als bewoner doet en hoe opruimen en kosten werken.
- Asbest herkennenAsbest herkennen in huis? Lees waar het zit, van dak tot cv-hoek, welke aanwijzingen helpen en waarom alleen een monster zekerheid geeft.
Veelgestelde vragen
Is één keer asbest inademen gevaarlijk?
Volgens het RIVM verhoogt een korte extra blootstelling, bijvoorbeeld bij een brand of bij werk aan asbesthoudend materiaal thuis, de kans op kanker niet merkbaar. Het risico hangt af van het totaal aan vezels dat je in je leven inademt. Toch blijft asbest een kankerverwekkende stof, dus je houdt de blootstelling altijd zo laag mogelijk.
Hoe lang duurt het voordat je ziek wordt van asbest?
Heel lang. Bij mesothelioom zit er gemiddeld ongeveer veertig jaar tussen het inademen en de ziekte, met een spreiding van tien tot zestig jaar. Longkanker door asbest komt meestal ten minste tien jaar na de blootstelling, vaak pas na meer dan twintig jaar. Klachten vlak na een klus komen dus niet van asbest.
Kan een arts of test aantonen dat ik asbest heb ingeademd?
Nee. Volgens het RIVM bestaat er geen medische test die laat zien of iemand asbestvezels heeft ingeademd, en ook niet of iemand er later ziek van wordt. Een arts kan wel naar klachten kijken en naar je beroepsverleden vragen. Maak je je zorgen, bel dan de GGD in je regio of neem contact op met je huisarts.
Is asbest in huis gevaarlijk als het niet beschadigd is?
Vezels die in een plaat of vloer vastzitten, kunnen niet worden ingeademd, dus het risico is dan klein. Het wordt groter als het materiaal verweert, beschadigt of wordt bewerkt. Boor, schuur of zaag er daarom niet in. Is het materiaal beschadigd, dan laat je het afdekken of door een gecertificeerd bedrijf verwijderen.
Wie krijgt een tegemoetkoming als asbest je ziek heeft gemaakt?
Mensen met mesothelioom of asbestose die door asbest ziek zijn geworden, kunnen een financiële tegemoetkoming aanvragen via het Instituut Asbestslachtoffers. De TAS-regeling is voor werknemers en hun huisgenoten, de TNS-regeling voor wie buiten loondienst is blootgesteld. Je meldt je aan zolang je leeft; bij mesothelioom hoef je niet te wachten op een definitieve diagnose.
Zijn kinderen gevoeliger voor asbest?
Het is niet duidelijk of kinderen van nature gevoeliger zijn dan volwassenen. Wel hebben ze meer jaren voor zich, waarin een ziekte zich kan ontwikkelen, en kunnen ze meer vezels binnenkrijgen als ze op de grond kruipen of spelen. Voor ongeboren kinderen is er geen extra risico. Voorkom daarom dat kinderen in de buurt van beschadigd asbest komen.
Asbest in jouw plaats
Kies je plaats voor lokale informatie: hoeveel woningen er zijn gebouwd voordat asbest werd verboden, waar je asbest kwijt kunt en welke gecertificeerde bedrijven in de buurt zitten.
Veel bekeken: Aalsmeer, Aalten, Alblasserdam, Alkmaar, Almelo, Almere, Alphen aan den Rijn, Amersfoort, Amstelveen, Amsterdam, Apeldoorn, Appingedam, Arnhem, Assen, Assendelft, Asten, Baarn, Badhoevedorp, Balk, Barendrecht, Barneveld, Beek, Beilen, Bemmel, Bennekom, Bergeijk, Bergen, Bergen op Zoom, Bergschenhoek, Berkel en Rodenrijs, Berkel-Enschot, Best, Beuningen, Beverwijk, Bilthoven, Bleiswijk, Bodegraven, Borne, Boskoop, Bovenkarspel, Boxmeer, Boxtel, Breda, Breukelen, Brielle, Brunssum, Bunschoten-Spakenburg, Burgum, Bussum, Capelle aan den IJssel, Castricum, Coevorden, Cuijk, Culemborg, Dalfsen, De Bilt, De Lier, De Meern, Dedemsvaart, Delft, Delfzijl, 's-Hertogenbosch, Den Burg, Den Haag, Den Helder, Deurne, Deventer, Didam, Diemen, Dieren, Doesburg, Doetinchem, Dokkum, Dongen, Doorn, Dordrecht, Drachten, Driebergen-Rijsenburg, Dronten, Drunen, Druten, Duiven, Echt, Ede, Eerbeek, Eersel, Eibergen, Eindhoven, Elburg, Elst, Emmeloord, Emmen, Enkhuizen, Enschede, Epe, Ermelo, Etten-Leur, Franeker, Geldermalsen, Geldrop, Geleen, Gemert, Genemuiden, Goes, Goirle, Goor, Gorinchem, Gouda, Grave, Groenlo, Groesbeek, Groningen, Haaksbergen, Haarlem, Halsteren, Hardenberg, Harderwijk, Hardinxveld-Giessendam, Haren, Harlingen, Hattem, Heemskerk, Heemstede, Heerde, Heerenveen, Heerhugowaard, Heerlen, Heesch, Heiloo, Hellevoetsluis, Helmond, Hendrik-Ido-Ambacht, Hengelo, Hillegom, Hilversum, Hoensbroek, Hoofddorp, Hoogeveen, Hoogezand, Hoogland, Hoorn, Horst, Houten, Huissen, Huizen, Hulst, IJmuiden, IJsselmuiden, IJsselstein, Jirnsum, Joure, Kaatsheuvel, Kampen, Katwijk, Kerkrade, Klazienaveen, Koog aan de Zaan, Krimpen aan den IJssel, Krommenie, Landgraaf, Laren, Leek, Leerdam, Leeuwarden, Leiden, Leiderdorp, Leidschendam, Lelystad, Lemmer, Leusden, Lichtenvoorde, Lisse, Lochem, Losser, Lunteren, Maarssen, Maassluis, Maastricht, Made, Malden, Meppel, Middelburg, Middelharnis, Middenmeer, Mijdrecht, Moerkapelle, Monster, Naaldwijk, Naarden, Neede, Nieuw-Vennep, Nieuwegein, Nieuwerkerk aan den IJssel, Nijkerk, Nijmegen, Nijverdal, Noord-Scharwoude, Noordwijk, Noordwijkerhout, Nootdorp, Nuenen, Nunspeet, Oegstgeest, Oirschot, Oisterwijk, Oldenzaal, Ommen, Oost-Souburg, Oostburg, Oosterbeek, Oosterhout, Oosterwolde, Oss, Oud-Beijerland, Oudenbosch, Papendrecht, Pijnacker, Prinsenbeek, Purmerend, Putten, Raalte, Raamsdonksveer, Reuver, Rhenen, Rhoon, Ridderkerk, Rijen, Rijnsburg, Rijssen, Rijswijk, Roden, Roermond, Roosendaal, Rosmalen, Rotterdam, Rozenburg, Sassenheim, Schagen, Schiedam, Schijndel, Schoonhoven, Sint Annaparochie, Sint-Michielsgestel, Sint-Oedenrode, Sittard, Sliedrecht, Sneek, Soest, Someren, Spijkenisse, Sprang-Capelle, Stadskanaal, Staphorst, Steenbergen, Steenwijk, Stein, Tegelen, Terborg, Terneuzen, Tholen, Tiel, Tilburg, Twello, Uddel, Uden, Uitgeest, Uithoorn, Ulft, Urk, Utrecht, Vaassen, Valkenburg, Valkenswaard, Veendam, Veenendaal, Veenwouden, Veghel, Veldhoven, Velp, Velserbroek, Venlo, Venray, Vianen, Vlaardingen, Vleuten, Vlijmen, Vlissingen, Volendam, Voorburg, Voorhout, Voorschoten, Voorst, Vriezenveen, Vught, Waalre, Waalwijk, Waddinxveen, Wageningen, Warffum, Wassenaar, Wateringen, Weert, Weesp, Werkendam, West-Terschelling, Westervoort, Wezep, Wierden, Wijchen, Wijk bij Duurstede, Winschoten, Winterswijk, Woerden, Wolvega, Wormer, Wormerveer, Woudenberg, Zaandam, Zaltbommel, Zandvoort, Zeewolde, Zeist, Zetten, Zevenaar, Zevenbergen, Zevenhuizen, Zierikzee, Zoetermeer, Zuidhorn, Zuidlaren, Zutphen, Zwijndrecht, Zwolle
Twijfel je of het asbest is?
Laat het materiaal liggen zoals het ligt en beschrijf wat je ziet. Een specialist vertelt je of een monster of inventarisatie nodig is, en wat het weghalen kost.