Asbest herkennen in en om het huis

Begin bij het bouwjaar

Asbest is in Nederland gebruikt tot het begin van de jaren negentig, toen het werd verboden. Een huis, schuur of stal die voor die tijd is gebouwd of verbouwd, kan asbest bevatten. Bij gebouwen van daarna is dat in de regel niet zo. Het bouwjaar is daarmee een eerste filter en geen bewijs. Een aanbouw uit de jaren tachtig kan platen hebben die nog asbest bevatten, terwijl in een veel ouder huis juist asbestvrije vervangers kunnen zitten.

Het overzicht hieronder laat zien wat je op welke plek kunt aantreffen.

Plek	Wat je kunt tegenkomen	Meestal
Dak	golfplaten, platte dakleien, dakbeschot, bitumen of asbestpapier	hechtgebonden
Gevel	gevelpanelen, spouwbekleding, kit tussen kozijn en muur, structuurverf, lijm	hechtgebonden
Vensterbank	imitatiemarmer of cement, aftimmering onder het kozijn	hechtgebonden
Vloer	vinyltegels, lijm, vloerzeil met asbesthoudende onderlaag	hechtgebonden of niet
Plafond en wand	plaatmateriaal van cement, vezelplaat of karton, soms een stuclaag	wisselend
Kruipruimte en meterkast	afdekplaat of bekleding van het luik, aftimmering	hechtgebonden
Cv-hoek en schoorsteen	plaat onder of achter de ketel of haard, pakkingen, koord, rookkanaal	wisselend

Dak en gevel

Het dak is de plek waar de meeste mensen asbest verwachten, en dat klopt. Golfplaten op schuren, garages en aanbouwen zijn de bekendste toepassing, maar ook platte dakleien, het dakbeschot, asbestpapier onder de dakbedekking en bitumen kunnen asbest bevatten. Bitumen dat is aangebracht na het verbod bevat het niet, ouder bitumen moet een deskundige bekijken. Let op dat een nieuwe laag soms over een oude asbesthoudende laag is gelegd.

Aan de gevel zit het vaker verstopt. Denk aan asbestcementpanelen, bekleding in de spouw en rond kozijnen, kit tussen kozijn en muur, structuurverf en lijmen. Asbestkoord, waarmee voegen en sponningen werden afgedicht, is een van de weinige gevelmaterialen die niet hechtgebonden zijn. Je ziet het meestal pas als de aftimmering weg is.

Vensterbank, schoorsteen en cv-hoek

Een vensterbank van imitatiemarmer is een klassieker. Het materiaal heeft een gemarmerd uiterlijk en komt voor in woningen van voor het verbod. De aftimmering achter de radiator en onder het kozijn is ook een plek om te controleren, net als de afvoerpijp, de aftimmering rond de dakdoorvoer en het rookkanaal van de cv of haard.

In de cv-hoek gaat het om meer dan het kanaal zelf. Onder en achter de ketel of gashaard kan een plaat van cement, gips of karton zitten, en in de apparatuur zelf kunnen pakkingen en afdichtkoord zitten. Rond de schoorsteen kunnen ronde buizen en kappen van asbestcement staan. Het rookkanaal is vaak lastig te beoordelen zonder inspectie van binnen.

Vloer, plafond en wanden

Op de vloer vind je asbest in vinyltegels, in de lijm waarmee ze zijn vastgezet en in de onderlaag van vloerzeil. Die laatste bestond uit asbesthoudend papier en werd van de jaren zestig tot halverwege de jaren tachtig gebruikt. Verdacht zijn daarom vooral tegels en zeil uit die periode, en dan vooral op het moment dat je ze wilt weghalen.

Plafonds en wanden kunnen platen van cement, vezelplaat of karton hebben, soms met een stuclaag erop. Ook losgebonden toepassingen komen voor, zoals isolatie in een tussenmuur, en die vragen extra voorzichtigheid. Een bijzonder geval is spuitasbest, waarover een eigen artikel gaat.

Kruipruimte en meterkast

In de meterkast zit de aftimmering rond de leidingen vaak van plaatmateriaal, en de deur of het bovenlicht kan met karton of vezelplaat zijn bekleed. De afdekplaat van het kruipruimteluik kan van asbestcement zijn en ook het luik zelf kan bekleed zijn. Wie de kruipruimte in wil om leidingen te vervangen, doet er goed aan eerst te weten wat daar zit, zodat het niet onbedoeld kapot gaat.

Aanwijzingen op golfplaten

Bij golfplaten zijn er een paar praktische hulpmiddelen. Veel platen hebben een code, vaak op de op een na laatste golf of aan de kopse kant. Staat daar AT, NF of CAF, dan bevat de plaat asbest. Staat er NT, AF, AFM, NA, AP of AV, dan is de plaat asbestvrij. Vanaf het begin van de jaren negentig kregen asbestvrije platen NT achter het certificaatnummer.

Daarnaast wordt in de praktijk een honingraatpatroon genoemd dat aan de onderkant van sommige asbestcementplaten zichtbaar is. Dat patroon kan een aanwijzing zijn, maar het ontbreekt ook geregeld en een plaat die is geverfd of vuil is, laat het niet zien. Mos en verwering vertellen iets over de staat van de plaat en niets over wat erin zit. Een plaat zonder leesbare code blijft daarom een open vraag.

Waarom zekerheid alleen via een monster komt

Asbestvezels zijn zo fijn dat ze met het blote oog niet zijn te onderscheiden van andere vezels, en in cement, kit of lijm zijn ze niet te zien. Bovendien zien materialen met en zonder asbest er vaak hetzelfde uit: een asbestvrije plaat is op het oog niet van een asbesthoudende te onderscheiden. Daarom geldt één regel: alleen een analyse in een laboratorium geeft zekerheid.

Zo'n monster neem je bij voorkeur niet zelf, want bij het afbreken of boren kunnen juist vezels vrijkomen. Wie een enkel materiaal wil laten bekijken, kan een monster laten analyseren. Wie meer wil weten, of gaat slopen of verbouwen, heeft in de regel een asbestinventarisatie nodig. Daarin staan alle plekken, de soort, de hoeveelheid en de risicoklasse.

Zo ga je verder bij twijfel

Raak het materiaal niet aan, boor, zaag of schuur er niet in en maak het niet schoon met een hogedrukspuit. Zet kinderen en huisdieren niet in de buurt van beschadigd materiaal. Noteer wat je ziet en waar, en kies daarna of een los monster volstaat of dat een bureau het hele pand moet doorlopen. Zolang het materiaal heel is en niemand eraan werkt, is er geen reden tot haast.