Spuitasbest: de gevaarlijkste vorm van asbest

Wat spuitasbest is

Spuitasbest is een mengsel van asbestvezels en een bindmiddel dat op een ondergrond is gespoten. Het diende als brandwerende laag op staal, als isolatie en soms als geluiddempende afwerking. Anders dan asbestcement zitten de vezels niet vast in een harde drager, maar vormen ze zelf het grootste deel van de laag. Bij aanraking of trilling kunnen ze losraken.

Het werd in de jaren vijftig en zestig veel gebruikt en eind jaren zeventig verboden. Gebouwen uit die periode of van eerder kunnen het nog bevatten.

Waar het voorkwam

Het komt vooral voor waar staal beschermd moest worden tegen brand. Dat zijn dragende staalconstructies, balken en kolommen in grote ruimtes. Ook plafonds van theaters, zwembaden, fabriekshallen en andere publieke gebouwen werden ermee afgewerkt. In liftschachten is het gebruikt als brandwerende of geluiddempende laag. Daarnaast zat het rond leidingen en installaties in kantoren, winkels en industrie.

In woningen is spuitasbest zeldzaam. Waar het toch voorkwam, was het soms in een stookruimte of rond leidingen aangebracht. Voor gewone eengezinswoningen is de kans klein. Veel vaker wordt het aangetroffen in utiliteitsbouw, zoals oude kantoren, winkels, zwembaden en bedrijfsruimten.

Hoe het eruitziet

Spuitasbest wordt beschreven als een ruwe, wollige of vezelige laag, grijs tot bruin van kleur, soms met een schuimachtig uiterlijk. Het zit direct op staal, beton of op de achterkant van een plafond, en kan zijn overgeschilderd. Het uiterlijk helpt bij een eerste vermoeden maar bewijst niets. Er zijn ook asbestvrije spuitlagen en isolatiematerialen die er sterk op lijken, zoals brandwerende coatings en minerale wol.

Een eerste indruk kun je alleen krijgen door te kijken. Raak het materiaal niet aan en haal er geen stuk af, want bij een lichte verstoring kunnen vezels vrijkomen. Ook het nemen van een monster hoort daarom bij een gecertificeerd bureau.

Waarom het zo gevaarlijk is

De vezels zitten nauwelijks vast en het asbestgehalte ligt met 50 tot 90 procent veel hoger dan bij asbestcement. Bovendien zijn in het gespoten materiaal vaak blauw en bruin asbest verwerkt, soorten die schadelijker zijn dan wit asbest. Die eigenschappen versterken elkaar. Vergelijkbaar zijn andere losgebonden toepassingen, zoals brandwerend board en losse isolatie, die om dezelfde redenen gevaarlijk zijn: de losgebondenheid, het hoge gehalte en het gebruik van blauw en bruin asbest.

De gevolgen van blootstelling zijn niet direct merkbaar. Inademen veroorzaakt geen klachten op het moment zelf, en ziektes als longkanker of mesothelioom ontstaan gemiddeld pas na ongeveer veertig jaar. Juist daarom is het uitgangspunt dat elke verstoring van spuitasbest voorkomen moet worden.

	Spuitasbest	Asbestcement
Hechting	niet hechtgebonden	hechtgebonden zolang het heel is
Asbestgehalte	50 tot 90 procent	ongeveer een tiende of iets meer
Soorten	vooral amosiet, ook crocidoliet	vooral chrysotiel
Vezels bij aanraking	komen gemakkelijk vrij	nauwelijks, tenzij verweerd of bewerkt
Wie mag het weghalen	alleen gecertificeerd bedrijf	particulier onder voorwaarden tot 35 m²

In de praktijk vraagt werk aan spuitasbest daarom om de strengste maatregelen. Meer over de verschillen tussen soorten staat in het artikel over de soorten asbest.

Wat je doet bij een vermoeden

Blijf van het materiaal af en laat anderen er ook van afblijven. Sluit de ruimte af en zorg dat er geen tocht of ventilatie langs het materiaal gaat. Veeg of stofzuig niets op en blijf niet in de ruimte werken. Wie in een huurwoning, appartement of bedrijfspand woont of werkt, meldt het bij de eigenaar of verhuurder, omdat die het onderzoek kan laten doen.

Heb je het materiaal toch aangeraakt of beschadigd, meld dat dan aan het bureau, zodat de ruimte bij de inspectie als verontreinigd wordt behandeld. Vervolgens is een gecertificeerd inventarisatiebureau aan zet. Het neemt onder beschermende maatregelen monsters, laat ze analyseren en beschrijft in een rapport wat er zit, hoeveel het is, in welke staat het verkeert en welke maatregelen nodig zijn. Zelf een stuk afbreken en opsturen is geen goede keuze, want daarbij kunnen vezels vrijkomen.

Altijd een gecertificeerd bedrijf

Werk met spuitasbest valt in de regel in de hoge risicoklassen. Dat betekent een gecertificeerd verwijderbedrijf, een deskundig toezichthouder, een werkplan, een afgesloten werkgebied met onderdruk en een eindbeoordeling met luchtmeting. De uitslag moet laten zien dat er geen asbest meer zichtbaar is en dat de lucht binnen de norm blijft voordat de ruimte weer in gebruik mag.

Het bedrijf dat het asbest verwijdert, moet een certificaat voor asbestverwijdering hebben. Dat controleer je in het openbare register van Ascert. Het bureau dat inventariseert, mag het werk niet ook zelf uitvoeren: inventariseren en saneren zijn twee losse bedrijven.

Particulieren hebben hier geen vrijstelling: de regel voor zelf verwijderen noemt alleen geschroefde platen, vloertegels en niet-gelijmde vloerbedekking. Spuitasbest verwijder je dus nooit zelf. Hoe zo'n sanering verloopt, staat in het artikel over asbestsanering. Gaat het om platen of lagen op het plafond van een woning, lees dan over asbest uit het plafond laten verwijderen.

Verwijderen of afschermen

Bij spuitasbest zijn er twee gangbare uitkomsten. Het materiaal wordt volledig verwijderd, of het wordt volledig afgeschermd, bijvoorbeeld achter een afgesloten betimmering. Een beschadigde of loskomende laag laat je niet zomaar zitten. In gebouwen die in gebruik blijven, kan een beheersplan helpen om de situatie te bewaken tot de sanering plaatsvindt.

Bij verwijderen wordt het asbest als eerste van alle materialen weggehaald en direct gescheiden van ander afval. Het gaat in stevige, afgesloten verpakking met de aanduiding dat er asbest in zit en wordt daarna afgevoerd. Na afloop mogen er geen resten achterblijven. Pas als de eindbeoordeling gunstig is, mag er in de ruimte weer worden gewerkt.