Asbest verwijderen in Veenwouden

Veenwouden of Feanwâlden: wat zegt de bouwperiode

Het dorp heet officieel Feanwâlden, en de cijfers in deze tekst gaan over die woonplaats. Er staan ruim 1.600 woningen. Ruim vier op de vijf is gebouwd voordat asbest werd verboden, en bijna de helft komt uit de jaren zestig en zeventig, de jaren waarin asbest het vaakst werd verwerkt.

De grootste groep woningen komt uit de periode van halverwege de jaren zeventig tot begin jaren negentig. Toen werd minder asbest gebruikt, maar asbestcement was tot het verbod nog in de handel. Golfplaten, gevelbeplating, dakbeschot en vensterbanken uit die tijd kunnen het dus nog bevatten. Een huis uit de late jaren tachtig is daarom niet vanzelf asbestvrij, en aan de buitenkant zie je het verschil niet. Zekerheid krijg je pas als een laboratorium een monster heeft onderzocht.

De oude kern en de villa's

Het dorp is ontstaan uit twee dorpen op een hoge zandkop, en tot ver in de negentiende eeuw bestond het vooral uit lintbebouwing langs de Hoek, de Achterweg, de Hoofdstraat en het Oosteinde. Na de komst van spoor en tram vestigden zich forensen en renteniers, en zij lieten villa's bouwen. Aan de Stinsweg en de Hoofdweg staat die oude bebouwing nog.

Het dorp telt vier rijksmonumenten, waaronder de Schierstins, het enige overgebleven steenhuis van Friesland, en een boerderij aan de Stinswei. Beschermd dorpsgezicht is er niet. In oude huizen zit asbest zelden in de oorspronkelijke bouw. Het zit er wel in latere aanpassingen: een rookkanaal bij een nieuwe verwarming of vinyl op de vloer van een keuken die is vernieuwd. Wie zo'n pand verbouwt, laat eerst bekijken wat er in de loop der tijd is toegevoegd.

Rijtjeshuizen uit de jaren zestig en zeventig

Aan de zuidkant van het centrum zijn in de jaren vijftig straten aangelegd die zijn vernoemd naar dorpsgenoten die in de oorlog zijn gevallen. De Vogelbuurt in het oosten is in de jaren zestig voltooid, met rijtjeshuizen. De Bomenbuurt in het noorden komt uit de jaren zeventig en bestaat voornamelijk uit rijtjeshuizen. Het buurtje rond Claercamp, Skierstins en Johanneswald is ook uit die tijd.

Die jaren zijn precies de periode waarin asbestcement overal werd toegepast. Bij rijtjeshuizen zit het vaak niet in het woonhuis zelf maar in wat erbij hoort: een berging of een plaat onder de dakgoot. Omdat de huizen in zo'n buurt op dezelfde manier zijn gebouwd, hebben de buren vaak hetzelfde dak. Wie samen met hen een prijs vraagt, kan de kosten voor melding en afvoer delen.

Van de 156 verdachte daken in de woonplaats liggen er 140 in het dorp zelf, bij ruim 1.600 woningen. Het gaat meestal om schuren en garages, niet om woonhuizen.

Vrijstaande huizen en grote erven

Aan de Nieuweweg en de Falkenaweg, aangelegd in de jaren dertig, staan vrijstaande woningen uit die tijd. Het Tichelkamp in het westen is begin jaren tachtig geopend en heeft eveneens vrijstaande huizen. De nieuwbouwwijk in het noordwesten is eind jaren negentig gebouwd, dus na het verbod, en bevat vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen. Wat je aan asbest verwacht, verschilt per wijk. In de huizen uit de jaren dertig zit het eerder in latere aanpassingen, in het Tichelkamp gaat het vooral om golfplaten en gevelbeplating, die tot het verbod in gebruik bleven, en in de nieuwste wijk is het niet te verwachten.

Ruim vier op de tien woningen is vrijstaand, en het perceel van een grondgebonden woning meet in het midden zo'n 500 m². Op zo'n erf staat vaak meer dan alleen een garage, bijvoorbeeld een schuur, een werkplaats of een tuinhuis. Het dorp telt ruim 540 bijgebouwen zonder eigen adres van voor het verbod, en nog eens 44 garageboxen en bergingen met een eigen adres. Op 108 daken bij woningen kan asbest zitten.

Voor een dak van een eigen schuur geldt dat je als particulier hooguit 35 m² geschroefde platen zelf mag weghalen, met een sloopmelding uiterlijk een week van tevoren en een startmelding twee dagen vooraf. Het gaat om het totaal over al je gebouwen, dus het is geen optie om het ene dak zelf te doen en het andere te laten saneren. Op een ruim erf haal je die grens snel: een schuur van vijf bij acht meter zit er al boven.

Verweerde platen breken sneller dan je denkt, en zodra een plaat is gebroken, is het geen klus meer voor een particulier.

Buitengebied en boerderijen

Landbouwgrond beslaat bijna twee derde van het gebied rond het dorp. In de jaren twintig en dertig is het Buitenveld ontgonnen, waar tientallen boeren zich vestigden. In de verspreide huizen buiten het dorp liggen negen verdachte daken bij tweeëntwintig woningen, en nog drie in De Falom. Wie op zo'n erf woont, heeft vaak niet één, maar een stel bijgebouwen met golfplaten.

Een agrarisch bedrijfsgebouw valt buiten wat een particulier zelf mag, ook als het dak klein is. Na een inventarisatie moet een gecertificeerd bedrijf de sanering uitvoeren. Is er al jaren geen vee meer en dient de stal nu als opslag, vraag dan eerst na of het gebouw nog onder het bedrijf valt of onder je woning. Daarvan hangt af welke regels gelden.

Huur en corporatie

Ongeveer vier op de tien woningen is een huurwoning, en ruim een derde van alle woningen is van een woningcorporatie. Huur je een woning met asbest, dan moet de verhuurder het laten onderzoeken en verwijderen. Zie je een gebarsten vensterbank of een stuk golfplaat dat loskomt, geef het door en blijf er zelf van af. Verbouw je op eigen kosten, bijvoorbeeld een badkamer, dan hoort de verhuurder vooraf te weten wat er achter de wanden zit.

Bedrijfspanden en het industrieterrein

Vanaf de jaren zeventig is in het zuiden van het dorp een industrieterrein aangelegd, dat in de decennia daarna grotendeels is volgebouwd. Er staan 47 utiliteitspanden van voor het verbod, waaronder 16 bedrijfshallen en werkplaatsen en vier kantoren. Een zuivelfabriek die ooit de eerste van Friesland was, is al lang afgebroken, en op die plek staat nu een woonwijkje.

Voor bedrijfspanden geldt dat elk asbest na een inventarisatie wordt verwijderd door een gecertificeerd bedrijf. Bij verkoop of een nieuwe huurder vraagt de andere partij er vaak naar, en een overzicht van wat waar zit, voorkomt dat een monteur bij een kleine reparatie in asbest boort.

Storm, zonnepanelen en isolatie

Friesland kende in vijf jaar tijd drieëntwintig weerwaarschuwingen van code oranje of rood. Op Leeuwarden Airport, ruim vijftien kilometer van het dorp, is ooit een windstoot van ruim 140 kilometer per uur gemeten. Een los gewaaide golfplaat die op straat belandt, meld je ook bij de gemeente.

Ongeveer twee derde van de woningen heeft zonnepanelen. Met asbestplaten als ondergrond lukt dat niet, omdat panelen met gaten in de platen worden bevestigd. Een nieuw dak komt dus eerst, daarna de panelen op je schuur.

Bij isolatie speelt iets vergelijkbaars. Ongeveer zes op de tien grondgebonden woningen is begin jaren tachtig of eerder gebouwd. De gemeente heeft een regeling voor lokale isolatie en een stimuleringslening via de SVn. Die gaan over energie, niet over het weghalen van asbest. Isoleer je een zolder van binnenuit en stuit je op vlakke platen tussen de dakbalken, laat dan eerst een monster nemen en plan de sanering vóór de isolatie.

Toezicht, milieustraat en een container op straat

Wie controleert of een sanering netjes verloopt, is de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing. Bij die dienst meld je ook dat je platen ziet breken.

Een container of steiger op de openbare weg vraagt om een ontheffing van de gemeente, die minstens vier weken vooraf moet worden aangevraagd. Vaak vraagt het saneringsbedrijf de ontheffing zelf aan, maar op papier gaat het om jouw adres. Vraag daarom na of het gebeurd is.

Rekenvoorbeeld: een schuur van vijf bij acht meter

Bij vijf bij acht meter is het dak van de schuur 40 m². Heb je nog geen rapport, dan telt een inventarisatie mee. Volgens de richtprijzen kost dat samen vanaf € 2.500, en het kan oplopen tot € 3.300. Met 40 m² zit je boven de 35 m² waarbinnen een particulier het zelf mag doen. Pas de maten aan in de rekentool om te zien wat jouw schuur kost.