Asbest verwijderen in Jirnsum

Asbest in Jirnsum: veel verdachte daken voor een klein dorp

Het dorp telt ruim 600 woningen, maar er liggen 126 daken waarop asbest kan zitten. Samen is dat ruim 24.000 m² dakoppervlak. Vergeleken met ruim driehonderd andere plaatsen valt Jirnsum daarmee in de categorie veel. Van die daken liggen er 73 op een schuur of garage bij een woning. De overige daken zitten op andere gebouwen, onder meer in het buitengebied.

Er zit een logica achter dat getal. Ruim acht op de tien woningen is gebouwd voordat asbest werd verboden, en bij de bijgebouwen is het beeld nog sterker: per duizend woningen staan er ruim vierhonderd bijgebouwen zonder eigen adres van voor het verbod. Een dorp met ruime erven en veel schuren heeft veel dak, en een deel daarvan stamt uit de tijd dat golfplaten van asbestcement gewone dakbedekking waren.

Verdacht is niet hetzelfde als bewezen. Laat je twijfel wegnemen met een asbesttest: één klein monster, in een laboratorium onderzocht, geeft uitsluitsel.

Een dorp op een terp, uitgegroeid langs de Boorne

Jirnsum is ontstaan op een terp waar nu de kerk staat, Kerkeburen. Lange tijd bleef de bebouwing beperkt tot die plek. Vanaf de achttiende eeuw groeide het dorp langzaam en in de twintigste eeuw vooral in de richting van de Boorne. Het ligt tussen Grouw en Sneek, met ten zuiden het Prinses Margrietkanaal en ten westen het Sneekermeer.

Wat dat voor asbest betekent, zie je in de bouwperioden. Ongeveer een op de vijf woningen is van voor de jaren twintig. Een kwart komt uit de tien jaar tot halverwege de jaren zeventig en een kwart uit de periode daarna tot het verbod. In een oud huis kan asbest ook zitten in wat later is toegevoegd: een aanbouw, een berging, een schoorsteenbeplating, een stuk dakgoot of vensterbank bij een verbouwing.

Schuren en bijgebouwen bij de woningen

Bijna alle woningen zijn eengezinshuizen. In de woonplaats als geheel komen vrijstaande woningen het meest voor, gevolgd door twee-onder-een-kapwoningen, tussenwoningen en hoekwoningen. Bijna driekwart van de grondgebonden woningen is gebouwd voor het begin van de jaren tachtig, en dat zijn precies de huizen waar vaak een schuur, garage of berging bij hoort.

In de woonplaats staan 245 bijgebouwen zonder adres van voor het verbod, plus 42 garageboxen en bergingen met een eigen adres. Voor zulke daken geldt vaak de regeling voor particulieren: als eigenaar mag je hooguit 35 m² hechtgebonden asbest zelf verwijderen uit je woning of bijgebouw op eigen erf, mits de platen geschroefd zijn en er nog heel uitzien. Je meldt het werk vooraf via het Omgevingsloket en laat het materiaal niet breken. Zijn de platen verweerd, bemost of gescheurd, dan is dat een klus voor een gecertificeerd bedrijf.

Woningen uit de jaren zestig en zeventig

In de buurt Jirnsum is de grootste groep panden gebouwd in de jaren zeventig, met tussenwoningen als meest voorkomend type. Ruim een derde van de woningen komt uit de periode van de jaren zestig tot en met de jaren zeventig, de tijd waarin asbest het vaakst werd verwerkt. Bijna drie kwart is koop, de rest huur. Woningcorporaties bezitten ruim een op de zes woningen.

Voor kopers betekent dit: bij verbouwing van een keuken, badkamer of zolder is de vraag of er een inventarisatie nodig is meestal snel beantwoord. Is het gebouw van voor het asbestverbod, dan is dat in de regel het geval. Vensterbanken, platen onder het dakbeschot, rookkanalen en harde vinyltegels onder een latere vloer zijn de plekken waar je in woningen uit die jaren naar moet kijken. Huurders melden wat ze zien bij de verhuurder en werken er niet zelf aan.

Boerderijen, werkplaatsen en het buitengebied

In het buitengebied rond het dorp liggen 23 verdachte daken bij 27 woningen. Dat zijn dus veel meer daken dan woningen: het gaat om schuren, stallen en andere gebouwen op het erf. Vrijwel alle woningen daar zijn koop. Bijna al het land in de woonplaats, ruim negen tiende, is landbouwgrond, en dat verklaart het beeld.

Voor een agrarisch bedrijfsgebouw geldt de 35 m²-regel voor particulieren niet. Een asbestdak op een stal of loods moet na een inventarisatie door een gecertificeerd bedrijf worden verwijderd. Bij een groot dak loont het om meerdere gebouwen op het erf tegelijk te laten onderzoeken. Dan weet je wat er in totaal ligt en kunnen de ontruiming, het afvoeren en het nieuwe dak achter elkaar worden gepland.

Naast woningen en erven zijn er in het dorp ruim 170 bedrijfsvestigingen en 82 adressen met een industriefunctie. Er staan 23 utiliteitspanden van voor het verbod, onder wie 13 bedrijfshallen en werkplaatsen en twee kantoren. Jirnsum is ook een watersportdorp met diverse havens aan de Boorne. Een pand dat voor bedrijfsmatig gebruik dient, laat je saneren door een gecertificeerd bedrijf. Bovendien geldt dat medewerkers niet zonder meer mogen boren, zagen of breken in verdacht materiaal. Zonder inventarisatierapport is een verbouwing of een nieuwe huurder al snel een probleem.

Monumenten en verbouwde kerken

Het dorp heeft drie rijksmonumenten: een boerderij met een Friese schuur en een winkel-woonhuis aan de Rijksweg. Er is geen beschermd dorpsgezicht. Wil je aan zo'n pand een dak vervangen, vraag dan bij de gemeente na welke vergunning daarvoor nodig is. Dat staat los van de asbestmelding.

Geen van de kerken in het dorp is nog in dienst als kerk. De oude Hervormde kerk is verbouwd tot woonhuis met bed and breakfast, de Doopsgezinde Vermaning is nu een winkel met expositieruimte, en de katholieke kerk is gesloten. Bij herbestemming van een gebouw van voor het verbod begint het werk met een inventarisatie, ook als je denkt dat er niets zit.

Storm en schade

Een dorp tussen de meren en het open land vangt veel wind. In de afgelopen vijf jaar is er in Friesland ruim twintig keer code oranje of rood afgegeven. Waait er een stuk golfplaat van een schuur, dan kunnen scherven op het erf of in de sloot terechtkomen. Raak ze niet aan, houd dieren en kinderen weg en maak ze niet schoon met een bezem of hogedrukspuit. Bel een gecertificeerd bedrijf en je verzekeraar.

Isolatie en zonnepanelen

Zonnepanelen liggen al op ruim vier op de tien woningen. Bij een asbestdak kan dat pas als het dak is gesaneerd, omdat voor de bevestiging gaten in de platen nodig zijn. Plan sanering, nieuw dak en panelen daarom samen, zodat het gebouw niet weken open ligt. Ongeveer vier op de tien woningen is gebouwd in de periode dat spouwmuren nog niet geïsoleerd werden, dus isoleren is voor veel inwoners een logische volgende stap.

De gemeente Leeuwarden heeft een subsidieregeling voor isolatie van de eigen woning en een duurzaamheidslening. Daar kun je terecht voor isolatie, niet voor het verwijderen van asbest. Controleer vóór je isoleert wat er in het dakbeschot zit: vlakke platen tussen de balken kunnen asbest bevatten.

Afvoer, container en toezicht

Voor een container of steiger op de openbare weg is in de gemeente een vergunning nodig, ook voor één dag op een parkeervak. Onder voorwaarden geldt een vrijstelling. De weg mag geen hoofdweg zijn, er moet minstens vier meter doorgang overblijven en het mag niet in de spits. Een saneringsbedrijf zoekt dit meestal zelf uit.

Voor kleine hoeveelheden die je als particulier zelf weghaalt, is er de milieustraat. Asbest wordt daar zonder poorttarief aangenomen, mits je het gescheiden aanbiedt. Als omgevingsdienst controleert de Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing of asbestwerk volgens de regels gebeurt. Worden er platen gebroken of verdwijnt asbest in het huisvuil, geef dat dan door aan de gemeente of de omgevingsdienst.

Rekenvoorbeeld: een bijgebouw van 18 m²

Een berging of schuur met 18 m² golfplaten, nog zonder rapport: volgens de richtprijzen kost inventariseren en verwijderen samen vanaf € 2.200, waarvan het onderzoek vanaf € 300. Heeft jouw bijgebouw andere afmetingen, probeer dan de rekentool.