Asbest verwijderen in Balk

Een oud dorp met veel naoorlogse bouw

Balk is een oud handelsdorp. Het is ontstaan bij een brug over de Luts, werd welvarend door de boterhandel en was later een centrum van de houthandel. Het dorp heeft een historische kern met rijks- en gemeentelijke monumenten, maar het grootste deel van de woningen is veel jonger. De grootste groep panden komt uit de jaren vijftig en zestig, en na de oorlog is het dorp planmatig en grootschalig uitgebreid, eerst vlak langs de Luts, later naar het noordwesten en het zuidoosten.

Dat heeft gevolgen voor asbest. Ruim zeven op de tien woningen is gebouwd voordat asbest werd verboden. Ruim vier op de tien komt uit de jaren zestig en zeventig, de periode waarin asbestcement het meest werd toegepast. Het dorp telt ruim achthonderd woningen van vóór het midden van de jaren zeventig, en bijna vijfhonderd daarvan komen uit de tien jaar daarvoor.

Veel verdachte daken, vooral bij woningen

Er liggen ruim 280 daken waarop asbest kan zitten. Dat zijn er ongeveer 140 per duizend woningen, en daarmee valt het dorp in de vergelijking met 333 andere plaatsen in de categorie veel. Ruim 170 van die daken liggen op een schuur of garage die bij een woning hoort.

Daarnaast zijn er bijna 500 bijgebouwen zonder eigen adres en bijna honderd garageboxen en bergingen met een eigen adres die zijn gebouwd voordat asbest werd verboden. Dat is ruim één bijgebouw op elke vier woningen. Het zijn precies de gebouwtjes die bij een koop, verbouwing of verhuizing worden vergeten, terwijl de golfplaten daar het langst blijven liggen.

Het dorp heeft veel vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen, ongeveer een kwart vrijstaand en een vijfde twee-onder-een-kap. Bij zulke huizen staat de berging of garage vaak los van de woning, op een eigen erf. Dat is gunstig voor de regeling voor particulieren: een geschroefd, gaaf dak van hooguit 35 m² mag je als eigenaar zelf weghalen, mits je het vooraf meldt en geen betaalde hulp inschakelt. Zekerheid dat het asbest is, krijg je met een monster.

Huur en corporatie: wie beslist

Bijna de helft van de woningen is huur en ruim een derde is van een corporatie, meer dan in de rest van de gemeente. Een verhuurder is eigenaar van het pand en van de berging, en bepaalt dus ook of er onderzoek of sanering komt. Als huurder geef je door wat je ziet en werk je er niet zelf aan.

Dat geldt ook voor oudere buurten, zoals de arbeiderswoningen van Eigen Haard aan de Gaaikemastraat bij de vroegere zuivelfabriek. Hoor je dat in jouw straat bergingen of daken worden aangepakt, informeer dan naar het tijdschema. Heb je als eigenaar een woning tussen huurwoningen, dan kun je soms meeliften met zo'n werk.

Monumenten en beschermd dorpsgezicht

Een deel van het dorp is beschermd dorpsgezicht, zo'n acht hectare langs de Luts, de Van Swinderenstraat, de Meerweg en de Raadhuisstraat. Er staan 33 rijksmonumenten en 12 gemeentelijke monumenten, vooral woonhuizen en werk-woonhuizen. In zo'n oud pand zit asbest vaker in latere aanpassingen dan in het oorspronkelijke bouwwerk: een aanbouw met golfplaten, een rookkanaal, een schoorsteenbekleding of de berging achter het huis.

Bij werk aan een monument of een pand in het beschermde gezicht kan een omgevingsvergunning nodig zijn, ook voor nieuwe dakbedekking. Plan vergunning en sanering in elkaar, anders ligt het dak weken open. De gemeente kent een subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten, bedoeld voor onderhoud en herstel, niet voor het opruimen van asbest.

Bedrijven, haven en voormalige fabrieken

Het dorp telt ruim 250 utiliteitspanden uit de tijd voor het asbestverbod. Daaronder vallen bijna twintig bedrijfshallen en werkplaatsen, elf kantoorpanden, drie schoolgebouwen, zes zorggebouwen en twee sportgebouwen. Aan het begin van de jaren zeventig is een industrieterrein aangelegd en de veevoederfabriek werd later een jachtwerf. Een gebouw dat een andere functie krijgt, is vaak een reden voor een inventarisatie vooraf, omdat de verbouwing dan ingrijpend is.

Particulieren mogen hun regeling niet toepassen op bedrijfsgebouwen. Een asbestdak op een loods of werkplaats gaat naar een gecertificeerd bedrijf, en werkgevers moeten voorkomen dat personeel in verdacht materiaal boort of zaagt.

Ook het watersport- en recreatiegebied hoort erbij. Bij het Slotermeer liggen een jachthaven en een complex zomerhuisjes met haventjes. Is zo'n huisje of loods gebouwd voordat asbest werd verboden, dan kunnen er golfplaten op het dak of platen aan de gevel zitten. Laat dat onderzoeken voordat je gaat slopen of verbouwen.

Buitengebied en boerderijen

Bijna twee vijfde van het grondgebied van de woonplaats is landbouwgrond. Aan de Lorbuorren staan drie karakteristieke boerderijen, waarvan een rijksmonument. Op een erf met stallen, schuren en werktuigenbergingen liggen de daken per stuk veel groter dan bij een tuinberging, vaak boven de 35 m². Bij een agrarisch bedrijfsgebouw mag je het werk niet zelf doen, ook niet als het klein lijkt.

Wil je een oude stal ombouwen tot woning, werkplaats of verblijf, laat dan eerst het hele erf inventariseren. Asbest zit niet alleen op het dak: ook in tussenschotten, ventilatiekokers, gevelbeplating en plafondplaten. Een saneerder kan dan alles in één keer meenemen, wat goedkoper is dan per gebouw opnieuw beginnen. Een uitleg over de aanpak van golfplaten vind je bij asbestdak verwijderen.

Storm, wind en schade

Friesland kreeg de afgelopen vijf jaar drieëntwintig keer te maken met code oranje of rood. Het dorp ligt ruim 25 kilometer van de kust, en bij Stavoren is een windstoot van ruim 135 kilometer per uur gemeten. Zware wind kan een oud golfplatendak breken of lostrekken. Brokstukken in de tuin laat je liggen. Houd kinderen en huisdieren op afstand, raak niets aan en bel je verzekeraar en een gecertificeerd saneerder.

Isolatie en zonnepanelen na de sanering

Twee derde van de woningen heeft zonnepanelen. Boven asbestplaten gaat dat niet, omdat de bevestiging gaten in de platen vraagt. Eerst saneren dus, daarna pas het nieuwe dak met panelen.

Ruim een derde van de woningen komt uit een periode waarin de spouwmuur nog niet werd geïsoleerd, en ongeveer de helft van de grondgebonden woningen is van vóór begin jaren tachtig. Wil je de zolder isoleren, kijk dan eerst naar het dakbeschot. De gemeente De Fryske Marren heeft een subsidieregeling voor isolatie van woningen; voor het verwijderen van asbest is die niet bedoeld.

Kopen of verbouwen: eerst weten wat er zit

Koop je een huis van voor het asbestverbod, dan helpt het om vooraf te weten wat erin zit. Dat kan met een inventarisatie met toestemming van de verkoper, of met een onderzoeksvoorbehoud in de koopovereenkomst. Vraag bij een woning met berging, garage of aanbouw ook naar dat bijgebouw. Bij de vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen aan de randen van het dorp staan die gebouwtjes vaak op een eigen kavel, en daar zit het meeste dakoppervlak.

Wil je verbouwen, bijvoorbeeld een keuken, dakkapel of uitgebouwde zolder, dan is een inventarisatie bij een huis van voor het verbod in de regel verplicht. Laat dat onderzoek ruim voor de aannemer begint plaatsvinden. Het rapport komt in het landelijke register en bureaus geven er meestal een geldigheid van drie jaar aan. Lees meer bij asbestinventarisatie.

Melden, toezicht en afvoer

Een sloopmelding gaat via het Omgevingsloket. De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing ziet toe op het werk. Ziet iemand platen breken of asbest tussen het gewone afval belanden, dan kan dat bij de gemeente of de omgevingsdienst worden gemeld.

De milieuterreinen in Balk, Joure en Lemmer nemen bouw- en sloopafval aan tegen een vast tarief per vracht. Of en onder welke voorwaarden ze asbest aannemen, staat niet vast; vraag het de gemeente. Bij een sanering regelt het bedrijf de afvoer naar een erkende verwerker en hoort dat in de offerte.

Rekenvoorbeeld: een berging van 18 m²

Een berging met 18 m² geschroefde golfplaten, nog zonder rapport. De richtprijs voor onderzoek en verwijdering samen loopt van € 2.200 tot € 2.800. Is er al een rapport, dan vervalt de onderzoekspost. De rekentool geeft een indicatie voor jouw afmetingen.