Asbest verwijderen in Franeker

Een oude stad met veel naoorlogse wijken

Franeker is een van de historische elf steden van Friesland. De stad is ontstaan op een terp, kent grachten, een stadhuis in Friese renaissancestijl en een late gotische Martinikerk, en telt 178 rijksmonumenten. De binnenstad is beschermd stadsgezicht van ruim zevenenveertig hectare. Toch liggen de meeste woningen buiten de oude kern.

Ruim drie op de vier woningen is gebouwd voordat asbest werd verboden. Ongeveer vier op de tien komt uit de jaren zestig en zeventig, de periode waarin asbestcement het meest werd toegepast. De grootste groep panden in de stad komt uit de jaren zeventig, en de tussenwoning is het meest voorkomende type. De groei na de oorlog was relatief groot en vond vooral plaats ten noorden van de weg tussen Harlingen en Leeuwarden.

Verdachte daken en bijgebouwen

Er liggen ongeveer 280 daken waarop asbest kan zitten. Dat zijn er zo'n veertig per duizend woningen, en daarmee valt de stad in de vergelijking met 333 plaatsen in de middenmoot. Bijna 200 van die daken liggen op een schuur of garage die bij een woning hoort.

Daarnaast zijn er ruim 1.600 bijgebouwen zonder eigen adres en bijna driehonderd garageboxen en bergingen met een eigen adres van voor het verbod. Dat zijn tuinhuisjes, bergingen en schuurtjes achter de rijtjeshuizen, precies de gebouwtjes die bij een verhuizing of verbouwing worden vergeten, terwijl de golfplaten daar het langst blijven liggen.

Buurten met de meeste verdachte daken

De meeste verdachte daken liggen in Schalsumerplan en Arkens: eenenveertig daken bij ruim vijfhonderd woningen. Ruim negen op de tien woningen daar komt uit de jaren zestig en zeventig. Daarna volgen de Professorenbuurt en de wijk Vliet, Tuinen en Frisia met elk vierendertig, Bloemketerp en Watertorenbuurt met negenentwintig en It Stiselplak met zevenentwintig.

De Professorenbuurt is gebouwd in de jaren vijftig en zestig, met veel tussenwoningen en meer dan de helft huur. Vliet, Tuinen en Frisia is ouder: de grootste groep panden komt uit de periode tussen de twee wereldoorlogen en de jaren veertig, en acht op de tien woningen is van voor het verbod. In de Kaatsersbuurt en het Sexbierumerplan komt vrijwel alles uit de jaren zestig en zeventig, en de tussenwoning is er het meest voorkomende type. Wie daar een berging heeft, kan ervan uitgaan dat de buren dezelfde situatie hebben.

De nieuwste buurten, zoals 't War, Witzens en Alvestêdewyk, zijn sinds de jaren negentig gebouwd. De kans dat een woning of berging daar asbest bevat, is klein. Dat geldt niet voor een oude schuur op een groot erf in het buitengebied.

Wat je per bouwperiode kunt verwachten

Franeker is in lagen gegroeid. Rond de laatste eeuwwisseling kwam tussen het station en de binnenstad een bescheiden villawijkje, en langs de uitvalsweg naar het noorden ontstond in de jaren dertig lintbebouwing met vooral middenstandswoningen. Volkswoningbouw kwam op kleine schaal aan de randen van de stad. In zulke oudere huizen zit asbest zelden in het oorspronkelijke bouwwerk, maar wel in aanbouwen, schuren en later geplaatste rookkanalen.

De echte schaalsprong kwam na de oorlog. De Professorenbuurt, de Kaatsersbuurt en Bloemketerp zijn van de jaren vijftig en zestig, het Sexbierumerplan en Schalsumerplan van de jaren zeventig. Hier hoort asbestcement bij dakranden, vensterbanken, bergingen en schuren, en in de jaren zeventig ook bij gevelbeplating. De buurten daarna, vanaf de jaren negentig, zijn veel minder verdacht.

Huur, corporatie en appartementen

Bijna vier op de tien woningen is huur, en ruim een kwart is van een corporatie. Als huurder krijg je geen zeggenschap over het dak van je berging; dat ligt bij de verhuurder. Je meldt wat je ziet. Ook platen onder de vensterbank of rond de meterkast laat je ongemoeid tot er uitsluitsel is.

Er staan ruim 1.200 adressen met woningtype appartement. In de binnenstad komen appartementen het meest voor, en zes op de tien woningen is er huur. Bij een woongebouw van voor het asbestverbod beslist de vereniging van eigenaren of de verhuurder over onderzoek van gemeenschappelijke delen.

Binnenstad, monumenten en beschermd gezicht

In de binnenstad staan ruim driehonderd panden uit de achttiende en negentiende eeuw. Huizen van die leeftijd zijn in de loop der jaren vaak verbouwd. Een aanbouw met golfplaten, een rookkanaal of schoorsteenbekleding en de berging achter het huis zijn de plekken waar asbest eerder zit dan in het oorspronkelijke bouwwerk. Bij een zolderverbouwing kan ook het dakbeschot asbest bevatten; zie asbest in het dakbeschot.

Werk aan een rijksmonument of een pand in het beschermde stadsgezicht vraagt soms een omgevingsvergunning, ook voor het dak. Zorg dat vergunning en sanering op elkaar aansluiten, zodat het dak niet weken open blijft. De gemeente heeft een subsidieregeling voor monumenten, bedoeld voor onderhoud en herstel en niet voor asbest. Is een schoorsteen of rookkanaal het probleem, lees dan asbest schoorsteen verwijderen.

Bedrijven, scholen en zorg

Bijna driehonderd utiliteitspanden komen uit de tijd voor het asbestverbod: bijna honderd bedrijfshallen en werkplaatsen, negenentwintig kantoren, twaalf sportgebouwen, negen scholen en negen zorggebouwen. Langs de trekvaarten buiten de stad stond vanouds bedrijfsbebouwing, en op industrieterrein West en Kie liggen dertien verdachte daken.

Wie een bedrijfspand heeft, kan de regeling voor particulieren niet gebruiken. Een verbouwing, verkoop of nieuwe huurder past bij een inventarisatie, en het dak van een hal gaat naar een gecertificeerde saneerder. Werkgevers zorgen dat medewerkers niet in verdacht materiaal werken. Voor scholen en zorggebouwen met veel gebruikers wordt een vakantie of rustige periode vaak benut.

Buitengebied en landbouwgrond

Ongeveer twee derde van het grondgebied is landbouwgrond. In het buitengebied liggen 26 verdachte daken bij nog geen zeventig woningen, een teken van grote erven met stallen, schuren en loodsen. Een agrarisch bedrijfsgebouw is nooit iets voor een particulier om zelf te verwijderen, en een dak boven de 35 m² vraagt altijd een gecertificeerd bedrijf. Bij grote oppervlakten gaat de prijs per vierkante meter, die per meter meestal lager uitvalt naarmate het dak groter is.

Verbouw je een oude stal, laat dan het hele erf inventariseren. Ook tussenschotten, ventilatiekokers en gevelplaten kunnen asbest hebben.

Storm en schade

Voor Friesland werd de afgelopen vijf jaar drieëntwintig keer code oranje of rood afgegeven. Franeker ligt minder dan acht kilometer van de kust, en in de regio is een windstoot van meer dan 140 kilometer per uur gemeten. Waait een deel van een golfplatendak af, dan is het veiligst om niets te verplaatsen. Houd mensen en huisdieren uit de buurt van de stukken en laat de verzekeraar en een gecertificeerd bedrijf het afhandelen.

Zonnepanelen en isolatie na de sanering

Meer dan vier op de tien woningen heeft zonnepanelen. Wie panelen wil op golfplaten met asbest, moet eerst saneren, omdat de bevestiging door de platen heen gaat.

Ruim vier op de tien woningen komt uit een periode waarin de spouwmuur nog niet werd geïsoleerd, en ruim tweeduizend adressen hebben energielabel D tot en met G. De gemeente heeft een isolatiesubsidie voor woningen met een laag label; het Duurzaam Bouwloket weet wat de voorwaarden zijn. Asbestverwijdering valt er niet onder. Isoleer je de zolder, dan hoort het dakbeschot bij de eerste controles.

Voor de koop of de verbouwing

Een inventarisatie voor de koop is geen standaard, maar bij een huis van voor het asbestverbod wel verstandig; neem desnoods een onderzoeksvoorbehoud op. Betrek de berging, garage en aanbouwen erbij. Bij verbouwen is in de regel een inventarisatie verplicht zodra het huis van voor het verbod is, dus plan dat onderzoek voor de aannemer komt. Het rapport komt in het landelijke register.

Melden, toezicht en afvoer

Via het Omgevingsloket meld je een verwijdering. Doe je een klein dak zelf, dan dien je de sloopmelding uiterlijk een week vooraf in, de startmelding twee dagen vooraf en de eindmelding op de eerste werkdag erna. Een bedrijf meldt het zelf en moet in de regel vier weken wachten. De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing doet het toezicht.

De milieustraat rekent voor puin en bouwafval een vast bedrag per vracht. Of de milieustraat asbest aanneemt en onder welke voorwaarden, staat niet vast; de gemeente weet het. Het afvoeren naar een erkende verwerker verzorgt een saneringsbedrijf, en dat staat in de offerte.

Rekenvoorbeeld: een schuurdak van 33 m²

Een schuur met 33 m² golfplaten, nog zonder rapport. Voor onderzoek plus sanering geldt een richtprijs van € 2.500 tot € 3.300. Met de rekentool pas je dat aan je eigen maten aan.