Asbestcement: wat het is en wanneer het risico geeft

Wat asbestcement is

Asbestcement is een mengsel van cement en asbestvezels, meestal wit asbest. De vezels werken als wapening: ze maken het cement taai, licht en bestand tegen weer en vuur. Het procedé is aan het eind van de negentiende eeuw door de Oostenrijker Ludwig Hatschek ontwikkeld, met oorspronkelijk ongeveer 90 procent cement en 10 procent asbest. In dunne bloembakken ligt het asbestgehalte tussen 10 en 15 procent.

Eternit is de bekendste merknaam van een fabrikant van vezelcement, met in Nederland een fabriek in Goor. Dat is een neutraal gegeven: er waren meer fabrikanten, en de merknaam zegt niet of een bepaalde plaat asbest bevat. Wat telt, is de samenstelling.

Waar asbestcement is toegepast

Van alle asbest dat in Nederland is verwerkt, zit ongeveer driekwart in asbestcement. Dat verklaart waarom het zo vaak voorkomt. Bijna alle golfplaten en vlakke platen van voor het einde van de jaren tachtig bevatten asbest. Daarna, tot in het begin van de jaren negentig, werden zowel platen met als zonder asbest gemaakt.

Product	Waar je het ziet	Let op
Golfplaten	daken van schuren, stallen, garages, fietsenstallingen, soms gevels	oudere daken zijn vaak zichtbaar verweerd
Vlakke platen	gevelpanelen, kozijnbekleding, balkon- en privacyschermen, vensterbanken	kunnen geschilderd zijn
Dakleien	daken van woningen en bijgebouwen	altijd gecertificeerd bedrijf
Buizen	regenpijp, riolering, ventilatiekanaal, rookkanaal, schoorsteenkap	ook in de grond en achter wanden
Bloembakken	tuin en balkon	dunwandig, breekt snel

Van de golfplaten ligt het overgrote deel op agrarische gebouwen, ongeveer 70 procent. Ze zijn ook binnen toegepast, als scheidingswand. Buizen van asbestcement liggen ook in de grond, als water-, gas- of rioolleiding, en in gebouwen als ventilatiekanaal. Voor leidingbuizen van openbare netten geldt een aparte regeling, waardoor in bepaalde gevallen ook een niet-gecertificeerd bedrijf ze mag bewerken.

Hoe asbestcement verweert

Asbestcement is niet bestand tegen eeuwig weer. Door regen, wind en mosgroei lost het cement aan het oppervlak langzaam op. Het oppervlak wordt ruwer, er groeit mos op en er breken soms kleine brokjes af. Naarmate het materiaal verweert, zitten de vezels minder stevig vast en komen er meer vrij. Een plaat die jarenlang aan regen is blootgesteld en niet is afgewerkt, moet je daarom anders beoordelen dan een nieuwe. Verwering is vaak met het blote oog te zien: een ruw oppervlak, veel mos, kleine scheurtjes en afgebroken hoekjes.

Het onderscheid tussen hechtgebonden en niet hechtgebonden verschuift zo met de tijd. Hoe ouder het dak, hoe groter de kans dat het zo ver is. Een nieuw dak van asbestvrij materiaal heeft dit probleem niet. Zwaar verweerd asbestcement wordt in de praktijk als niet hechtgebonden behandeld. Welke van de twee het is, bepaalt een inventariseerder bij zijn inspectie van de staat van het materiaal.

Wanneer het risico geeft

Het risico zit in vezels die in de lucht komen. Dat gebeurt vooral wanneer het materiaal wordt bewerkt of beschadigd en wanneer het sterk is verweerd. Boren, zagen, schuren of breken zijn de duidelijkste voorbeelden. Ook storm, hagel en brand kunnen platen kapotmaken, waarbij brokstukken en kleine deeltjes zich in de omgeving verspreiden.

Wie een dak laat staan en er niets mee doet, loopt weinig risico. Dat is de reden dat er geen algemene verwijderplicht is. Wel kan een gemeente ingrijpen als een asbestdak in zeer slechte staat of verwaarloosd is. Mos weghalen met een hogedrukspuit is dan ook uit den boze, want daarmee maak je vezels los. Een asbestdak moet je niet schoonmaken, behandelen of repareren.

Wanneer verwijderen

Verwijderen is aan de orde bij sloop of verbouwing waarbij het asbestcement geraakt wordt, bij beschadiging of verweerde platen en bij een dak dat toch vervangen of verduurzaamd wordt. Een verhuizing of verbouwing is een goed moment om het dak te laten beoordelen.

Een particulier mag hooguit 35 m² hele, geschroefde asbestcementplaten uit eigen woning of bijgebouw zelf weghalen, zonder betaalde hulp en na een melding in het Omgevingsloket. Voor dakleien, verweerde of gebroken platen, vastgelijmde platen, grotere oppervlakken en bedrijfsgebouwen is een gecertificeerd bedrijf nodig, op basis van een inventarisatierapport. De regels voor het zelf doen staan in het artikel over zelf asbest verwijderen; voor een volledig dak lees je hoe het verwijderen van een asbestdak verloopt.

Een dak laten beoordelen

Wil je weten in welke staat een asbestdak is, dan laat je dat beoordelen door een gecertificeerd inventarisatiebureau. Het rapport geeft de hoeveelheid, de staat en de risicoklasse van het werk, en dat is ook wat een saneerder nodig heeft om een prijs te kunnen geven. Zonder zo'n rapport kan een bedrijf het dak in de regel niet verwijderen. Een inventarisatie doe je het liefst voordat je een dakdekker of saneerder inschakelt.

Voor de kosten van een nieuw dak bestaat geen landelijke subsidie meer. Soms is er wel een gemeentelijke of provinciale regeling of een lening. Wat er in jouw regio kan, staat in het artikel over subsidie en leningen voor asbest.

Na het verwijderen

Het weggehaalde asbestcement moet worden verpakt, gemarkeerd en bij een erkende inzamelaar worden afgegeven. Een erkend bedrijf regelt dat doorgaans zelf. Bij een eigen klus gaat het om het in de folie verpakken, labelen en naar de milieustraat brengen. Daarvoor kijk je naar de afspraken van je gemeente.

Na afloop van een sanering volgt bij gecertificeerde bedrijven een eindbeoordeling, en bij werk buiten een visuele inspectie op achtergebleven resten. Pas daarna mag verder worden gebouwd. Wie wil weten of een materiaal wel asbestcement is, begint met herkennen en laat daarna een monster of inventarisatie doen.